Wanneer krijgt een schepen een quote in het gemeentelijke magazine? Wie vertelt het verhaal in een filmpje? En hoe leg je een moeilijke beslissing uit aan inwoners? Het antwoord vraagt meer dan een redactionele keuze: politiek, management en communicatie moeten het eens zijn over wat ze willen vertellen, wie het woord krijgt en waarom.
Hoe maak je beleidskeuzes begrijpelijk en geef je bestuurders een passende plaats, met respect voor politieke neutraliteit? Eric Goubin en Nele Moortgat verbinden onderzoek met de dagelijkse praktijk van lokale besturen.
Eric brengt als communicatieonderzoeker bij Thomas More en Kortom inzichten mee over overheidscommunicatie en de informatiebehoeften van inwoners.
Nele put als team lead Communicatie & Participatie bij MONDEA uit de begeleiding van tal van communicatiediensten en colleges. Samen bespreken ze wat sterke beleidscommunicatie vraagt en welke afspraken daarbij helpen.
Waarom verdient beleidscommunicatie meer aandacht?
Eric: “Lokale besturen communiceren over dienstverlening en activiteiten. Inwoners willen daarnaast begrijpen wat hun bestuur beslist en waarom. Wat verandert er? Welke belangen spelen mee? Wat betekent een beslissing voor mijn buurt of mijn gezin? Beleidscommunicatie moet die vragen beantwoorden. Alleen een besluit publiceren volstaat daarvoor niet altijd.”
Nele: “En die uitleg vraagt samenwerking. De dienst kent de inhoud en de uitvoering. De bestuurder kan de beleidskeuze en de afwegingen toelichten. Communicatie vertaalt dat naar een begrijpelijk verhaal voor de juiste doelgroep. Als die informatie pas vlak voor publicatie samenkomt, mis je kansen. Je betrekt communicatie dus best al bij de voorbereiding.”
Moeten mandatarissen dan vaker het woord krijgen?
Eric: “Dat hangt af van hun bijdrage. Een bestuurder kan uitleggen waarom een moeilijke keuze nodig is, welke alternatieven onderzocht zijn of waarvoor het bestuur verantwoordelijkheid neemt. Dan heeft die stem een duidelijke functie. Bij openingsuren of praktische informatie rond een event is die bijdrage niet nodig. De vraag is telkens: hoe zetten we niet de mandataris, maar wel de inwoner centraal. De aanwezigheid van lokale politici in de gemeentelijke kanalen weegt op de geloofwaardigheid van de informatie, zeker indien dit zich overmatig stelt.”
Nele: “In de praktijk begint het gesprek soms bij de vorm: ‘Kunnen we een filmpje maken met de schepen?’ Ik zou een stap terugzetten. Wat willen we vertellen en bereiken? Daarna kies je wie het verhaal het best kan brengen. Soms heb je meerdere stemmen nodig, elk met een eigen rol.”
Waar ligt de grens tussen beleidsduiding en persoonlijke profilering?
Nele: “Kijk naar de inhoud én de totale indruk. Een quote kan een afweging verduidelijken, maar ook alleen herhalen dat iemand trots is. Een interview kan inhoudelijk relevant zijn, terwijl een groot portret toch veel nadruk op de persoon legt. Daarom moet je tekst, beeld, kanaal en context samen beoordelen.”
Eric: “Dat onderscheid helpt om het gesprek minder persoonlijk te maken. Je beoordeelt de bijdrage aan de boodschap. Een schepen kan een belangrijke verantwoordelijkheid hebben zonder daarom in elk bericht over dat bevoegdheidsdomein te verschijnen. Frequente politieke aanwezigheid kan wegen op de geloofwaardigheid. Omgekeerd mag terughoudendheid er niet toe leiden dat niemand nog moeilijke keuzes uitlegt. Ook bij vertragingen of tegenvallers moet bestuurlijke verantwoordelijkheid zichtbaar kunnen zijn.”
Wanneer communiceer je over het beleid, en via welk kanaal eerst?
Eric: “Gemeentelijke communicatie gaat over beslist beleid of over beleid waarvoor het bestuur een traject heeft opgestart, zoals een participatietraject. Ideeën of standpunten vóór een beslissing horen niet op de officiële kanalen. Op lokaal niveau start de gemeentelijke communicatie pas na het besluit van het college of de gemeenteraad.”
Nele: “Spreek ook de volgorde af. Inwoners vinden de volledige informatie eerst op de kanalen van de gemeente. Daarna kan een mandataris er op de eigen kanalen naar verwijzen of het bericht delen. Zo vermijd je dat een inwoner het nieuws eerst via een partijpagina leest. En medewerkers werken niet mee aan teksten of beelden voor die persoonlijke kanalen.”
Waarom ontstaat over dergelijke grenzen soms spanning?
Nele: “Mensen kijken vanuit verschillende verantwoordelijkheden naar communicatie. Bestuurders willen hun werk en keuzes zichtbaar maken. Medewerkers willen correct adviseren en kwaliteit bewaken. Diensten willen dat de inhoud klopt. Die verwachtingen kunnen botsen, zeker als niet duidelijk is wie waarover beslist.
Een discussie over een foto kan daardoor eigenlijk een discussie over erkenning, vertrouwen of beslissingsruimte zijn. Dan helpt het om die onderliggende vraag te bespreken. Anders blijft dezelfde spanning terugkomen bij het volgende bericht.”
Eric: “Een gedeeld communicatiedoel geeft daarbij richting. Wat heeft de inwoner nodig om beleid te begrijpen, een dienst te gebruiken of een beslissing te beoordelen? Dat is een concreter vertrekpunt dan alleen bespreken hoeveel foto’s iemand krijgt.”
Wat kan een afsprakennota communicatie oplossen?
Nele: “Een goede nota geeft antwoord op terugkerende vragen. Wie levert informatie aan? Wie controleert de feiten? Wie bepaalt de communicatievorm? Wanneer is bestuurlijke goedkeuring nodig? En wie hakt de knoop door bij onenigheid?
Daarnaast maak je keuzes over kanalen, timing en zichtbaarheid. Je kunt bijvoorbeeld voor een persbericht andere redactionele afspraken hanteren dan voor een praktische webpagina. Belangrijk is dat iedereen begrijpt waarom die verschillen bestaan.
Leg ook vast wat er verandert in een verkiezingsperiode of bij een gevoelig dossier. Dan is overleg vooraf de regel.”
Eric: “Kortom ontwikkelde daarvoor een inspiratiemodel. Dat helpt om onderwerpen en mogelijke afspraken te verzamelen. Je hoeft dus niet met een leeg blad te beginnen. Maar een model overnemen is onvoldoende. Je moet de voorstellen toetsen aan je organisatie en aan concrete situaties. Wat betekent ‘inhoudelijke meerwaarde’ bijvoorbeeld bij een voorwoord, een werfbezoek of een video over een beleidsbeslissing?”
Hoe begin je daar als lokaal bestuur aan?
Nele: “Breng politiek, management en communicatie samen rond enkele herkenbare cases. Waar loopt de samenwerking goed? Waar ontstaat twijfel of zijn er spanningsvelden? Welke afspraak zou daar helpen? Werk vervolgens een eerste versie uit en toets die opnieuw aan de praktijk.
Je hoeft niet meteen alles te regelen. Begin met de belangrijkste principes, een heldere rolverdeling en een route voor twijfel. Zorg ook dat leidinggevenden en bestuurders die afspraken ondersteunen.”
Eric: “En blijf kijken naar wat de communicatie oplevert voor inwoners. Bereik is nuttig, maar begrijpen mensen de beslissing? Vinden ze volledige informatie? Weten ze waar ze vragen kunnen stellen of nog invloed kunnen uitoefenen? Die vragen houden de publieke opdracht scherp.”
Nele: “De afsprakennota is uiteindelijk een hulpmiddel voor de samenwerking. Ze moet ervoor zorgen dat je elkaar sneller vindt, beter kunt adviseren en zorgvuldiger beslist. Dat vraagt ook na de goedkeuring geregeld een gesprek over wat werkt en wat bijsturing nodig heeft.”




