Sinds 2024 is de Wet Private Opsporing (WPO) van kracht. Politie en gerecht deden al langer publieke opsporingen, maar nu is ook privaat onderzoek wettelijk vastgelegd. Dit klinkt misschien abstract, maar de impact voor je lokaal bestuur is heel concreet. Consultant HR Aanje Kints legt het ons uit.
Wanneer speelt de wet?
Aanje: “Soms moet je onderzoek voeren naar medewerkers bij fraude, diefstal, onregelmatig ziekteverzuim, valse verslaggeving of grensoverschrijdend gedrag. Start je met zo’n onderzoek naar een medewerker? Dan val je automatisch onder het WPO-kader.
Wat vroeger informeel gebeurde, moet nu formeel en volgens de wet. Dat wil niet zeggen dat alles onder de WPO valt. Opzoekingen in het tijdsregistratiesysteem, controle van gegevens uit een track & tracesysteem of feedbackgesprekken horen hier bijvoorbeeld niet bij.
Er zijn wel stappen ondernomen om de wet minder zwaar te maken wanneer een werkgever zijn ‘werkgeversgezag’ uitoefent. Zolang deze wet niet gewijzigd is, moet de wet wel nageleefd worden.”
Wat betekent de wet concreet?
“Tegen 16 december 2026 moet je als organisatie een officieel kader hebben voor private onderzoeken naar medewerkers. Medewerkers moeten hiervan op de hoogte zijn. Je kan het bijvoorbeeld opnemen in je arbeidsreglement. Let wel dat je dan de procedure ‘wijziging arbeidsreglement’ volgt.
Bij sommige gevallen van private opsporing moet je ook een vergunning en identificatiekaart kunnen voorleggen. Dat is het geval bij een onderzoek door een structurele interne dienst, maar niet bij een occasioneel HR-onderzoek.
Je moet bepaalde procedures volgen bij een onderzoek. Je moet elke opdracht in een opdrachtenregister noteren. Dan moet je een onderzoeksdossier opmaken met een chronologisch overzicht van de onderzoeksdaden. Binnen de 30 dagen moet de opdrachtgever dan beslissen over opvolging. Wanneer die beslist dat je niets moet doen, dan moet je de verkregen informatie vernietigen.
Hoe moet je dat onderzoek dan voeren? De wet verbiedt bepaalde onderzoekstechnieken (zoals observaties in woningen, provocatie…) en legt voorwaarden op bij interviews:
- Je vraagt schriftelijke toestemming van de geïnterviewde.
- Je maakt verslag van het interview.
- Je informeert de geïnterviewde(n) over hun rechten, zoals hun recht op bijstand.
- Intimidatie en misleiding tijdens het interview zijn verboden.”
Wie mag een privaat onderzoek voeren?
“Als lokaal bestuur kan je tussen drie opties kiezen: een externe private onderzoeker (privédetective), een structurele interne dienst voor private opsporing of een ad-hocaanpak, bijvoorbeeld via HR. In de praktijk komt dit meestal bij HR terecht. Maar ook dan geldt de WPO volledig.”
Wat riskeer je bij fouten?
“Verzamel je bewijs onwettig? Dan kan de rechter het ongeldig verklaren. Het gevolg: een verbrekingsvergoeding, zelfs bij ontslag om dringende reden. Bovendien dreigen administratieve boetes bij schendingen van de WPO.”
